بر اساس این طرح، کمک‌های مردمی باید به شکل کاملاً داوطلبانه دریافت شود و مدارس دولتی، مدیران و سایر مسئولان مدرسه حق ندارند دانش‌آموزان یا والدین آنها و دیگر اشخاص را به پرداخت کمک نقدی یا غیرنقدی، با هر میزان، ملزم کنند. در مقابل، آموزش و پرورش و مدیران مدارس می‌توانند برای جلب مشارکت داوطلبانه خیرین و اولیا، برنامه‌هایی مانند مراسم فرهنگی و گلریزان برگزار کنند.
ایجاد حساب بانکی اختصاصی برای هر مدرسه
یکی از محورهای اصلی طرح، ایجاد حساب بانکی اختصاصی برای دریافت کمک‌های نقدی هر مدرسه است. طبق ماده ۳، این حساب در یکی از شعب بانک‌های دولتی و با امضای مدیر مدرسه، رئیس انجمن اولیا و مربیان و یک نفر از کارکنان آموزش و پرورش به عنوان عامل ذیحساب ایجاد می‌شود. صدور چک یا برداشت از حساب نیز تنها با امضای عامل ذیحساب و یکی از دو مسئول دیگر امکان‌پذیر خواهد بود.
همچنین دریافت کمک مالی تنها از طریق کارتخوان مدرسه، واریز به حساب بانکی مدرسه یا چک در وجه حساب مدرسه مجاز خواهد بود و دریافت کمک به صورت نقدی، سکه، ارز، رمزارز یا چک در وجه حامل ممنوع و تخلف اعلام شده است. کمک‌های غیرنقدی نیز باید توسط شورای مالی مدرسه صورتجلسه و در دفتر اموال مدرسه ثبت و در گزارش‌های فصلی منتشر شود.
تعیین سهم هزینه‌کرد کمک‌های مردمی
این طرح برای نحوه مصرف منابع جمع‌آوری‌شده نیز سهم مشخص تعیین کرده است. بر این اساس، ۷۵ درصد منابع باید برای امور عمرانی، تعمیرات و خرید تجهیزات مورد نیاز همان مدرسه و ۲۵ درصد برای امور فرهنگی، تفریحی، پرورشی، بهداشتی، درمانی، اردوها و برگزاری مراسم و مسابقات دانش‌آموزان هزینه شود. استفاده از این منابع خارج از موارد تعیین‌شده نیز در متن طرح جرم تلقی شده است.
الزام مدارس به انتشار گزارش مالی
شفافیت مالی مدارس از دیگر محورهای این طرح است. مدیر مدرسه مکلف شده است گزارش جزئی کمک‌های نقدی و غیرنقدی دریافتی و همچنین موارد و مبالغ هزینه‌کرد را هر سه ماه یک‌بار در وبگاه مدرسه، گروه مجازی اولیای دانش‌آموزان و تابلوی اعلانات مدرسه منتشر کند. همچنین گزارش سالانه باید به طور کامل به مدیریت ناحیه یا منطقه مربوطه ارائه شود.
بر اساس ماده ۷، تصمیم‌گیری درباره موارد و نحوه مصرف مبالغ دریافتی بر عهده «شورای مالی مدرسه» خواهد بود؛ شورایی که از مدیر مدرسه، اعضای انجمن اولیا و مربیان، نماینده معلمان و عامل ذیحساب تشکیل می‌شود.
ایرادات کارشناسی به طرح
اداره کل تدوین قوانین مجلس در بررسی این طرح اعلام کرده است که از نظر ضوابط تدوین، ایراد اساسی ندارد، اما درباره برخی مواد آن ایرادهایی را مطرح کرده است. از جمله اینکه برای ممنوعیت‌های ماده ۲ ضمانت اجرایی مشخص نشده و برخی عبارات طرح، از جمله مصادیق دریافت کمک، مبهم است. این اداره کل همچنین پیشنهاد کرده برخی اصلاحات در واژگان و نحوه تعیین ضمانت اجرا انجام شود.
در بررسی ماهوی نیز اداره کل تدوین قوانین اعلام کرده است که بخش قابل توجهی از احکام این طرح پیش‌تر در آیین‌نامه اجرایی مدارس آمده و ممکن است به جای قانونگذاری جدید، از طریق اصلاح آیین‌نامه موجود اجرایی شود. همچنین پیشنهاد شده در صورت اصرار بر قانونگذاری، مفاد طرح در قالب الحاق به یکی از قوانین موجود، از جمله قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش، ارائه شود.
این اداره کل همچنین درباره ضمانت اجرای برخی تکالیف و تخلفات طرح، ابهاماتی را مطرح و درباره ماده ۶ نیز موضوع ایجاد درآمد اختصاصی و ضرورت رعایت اصل ۵۳ قانون اساسی را مورد توجه قرار داده است.
خلاصه طرح
طرح ساماندهی و شفافیت دریافت و نحوه هزینه‌کرد کمک‌های مردمی در مدارس دولتی با امضای ۹۱ نماینده ارائه شده و مهم‌ترین محورهای آن عبارت است از:
- داوطلبانه بودن کامل کمک‌های مردمی و ممنوعیت اجبار والدین و دانش‌آموزان به پرداخت کمک.
- ممنوعیت دریافت کمک به عنوان شرط ثبت‌نام، شرکت در آزمون، تحویل کارنامه یا حضور در مراسم و مسابقات.
- ایجاد حساب بانکی اختصاصی برای هر مدرسه با نظارت مشترک مدیر، انجمن اولیا و مربیان و عامل ذیحساب.
- محدود کردن دریافت کمک نقدی به کارتخوان، واریز بانکی یا چک.
- تعیین نحوه ثبت و گزارش کمک‌های غیرنقدی.
- اختصاص ۷۵ درصد منابع به امور عمرانی، تعمیرات و تجهیزات و ۲۵ درصد به امور فرهنگی، پرورشی، بهداشتی، تفریحی و مشابه آن.
- تشکیل شورای مالی مدرسه برای تصمیم‌گیری درباره نحوه مصرف منابع.
- الزام مدیران مدارس به انتشار گزارش‌های فصلی درآمد و هزینه و ارائه گزارش سالانه به مدیریت آموزش و پرورش منطقه.
- پیش‌بینی نظارت و مسئولیت مشخص برای عامل ذیحساب و مدیر مدرسه.
در عین حال، این سند در مرحله طرح قانونگذاری است و متن کارشناسی مجلس برای آن، درباره ضمانت اجرا، برخی ابهامات و همچنین ضرورت قانونگذاری مستقل در این زمینه ملاحظاتی را مطرح کرده است.